نشان‌دهنده‌ى چگونگى تقسيم انحصارى شيخ اشراق است : ماهيت جوهر كم عرض ( هيئت ) كيف اضافه حركت در اين تقسيم ، ساير مقولات عرضى ، از مقوله‌ى اضافه محسوب مىشوند . عناصر أربعة شيخ اشراق ، در حكمة الإشراق « 1 » ، به سه عنصر آب ، خاك وهوا قائل شده وآتش را فقط هواي گرم دانسته وآن را جزو عناصر نياورده است ، با اين حال ، در الألواح العمادية ( بند 20 ) وكلمة التصوف ( بند 14 ) به چهار عنصر قائل شده است وبا اينكه اين رسالات يا مقارن حكمة الإشراق نوشته شده يا بعد از آن ( به دليل ذكر نام حكمة الإشراق در آنها ) معلوم نيست چرا در اين رسالات آن را پذيرفته است وأصولا اين مطلب يكى از مشكلاتى است كه خواننده‌ى آثار سهروردى مكرر بدان برمىخورد . قواى باطني در اين باره نيز با وجودي كه در حكمة الإشراق « 2 » ، قواى متخيله وواهمه وخيال را يكى دانسته وذاكره وحافظه را نيز با مفهوم مشائى ( خزانه‌ى معاني جزئي ) انكار نموده ، وادلّهء قائلين به تعدد آنها را رد كرده ، در الألواح العمادية ( بند 33 ) وكلمة التصوف ( بند 21 ) عينا نظر ابن سينا « 3 » را درباره‌ى قواى پنج‌گانه‌ى باطني پذيرفته وذكر كرده است . حدوث نفس شيخ در الألواح العمادية ( بند 36 ) وكلمة التصوف ( بند 20 ) دليلي بر اثبات حدوث نفس آورده كه در حكمة الإشراق « 4 » نيز به انضمام دليل‌هاى ديگرى ذكر كرده است . برخى از

--> ( 1 ) ص 188 . ( 2 ) ص ص 208 - 211 . ( 3 ) إشارات ، نمط سوم ، چاپ دانشگاه تهران ، ص ص 92 - 94 . ( 4 ) ص ص 201 - 203 .